ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਕ ਦਿਵਸ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 9 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਕ ਦਿਵਸ ‘ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪੋਸਟਲ ਯੂਨੀਅਨ’ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1874 ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ‘ਚ 22 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਸਾਲ 9 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਕ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਕ ਜੁਲਾਈ 1876 ਨੂੰ ‘ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪੋਸਟਲ ਯੂਨੀਅਨ’ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡਾਕ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਪਰ ਬਦਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਟੀ ਹੈ।

ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਣ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਫਿਲਾਟੇਲੀ ਯਾਨੀ ਡਾਕ-ਟਿਕਟ ਜਮ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 178 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ

ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਕਦੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 178 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਸਤੇਮਾਲ 6 ਮਈ 1840 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਬਲੈਕ ਪੈਨੀ। ਇਹ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ‘ਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਇਸ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ‘ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੀ ਇਕ ਪੈਨੀ, ਜਿਹੜੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਇਕ ਪੈਨੀ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਨਾਲ 14 ਗ੍ਰਾਮ ਤਕ ਦਾ ਪੱਤਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੂਰੀ ਤਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕਾਢ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਰੋਲੈਂਡ ਹਿਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ 6.8 ਕਰੋੜ ਕਾਪੀਆਂ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਟਿਕਟ ਕਰੀਬ ਇਕ ਸਾਲ ਤਕ ਚਲਨ ‘ਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1841 ‘ਚ ਬਲੈਕ ਪੈਨੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੈਨੀ ਰੈੱਡ ਟਿਕਟ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।

ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲਾ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਕਦੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 21 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਡਾਕ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਅੰਕਿਤ ਸੀ ਤੇ ਜੈ ਹਿੰਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਆਨਾ ਰਾਸ਼ੀ ਯਾਨੀ 14 ਪੈਸੇ ਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਜੈ ਹਿੰਦ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਾਕ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ ਗਈ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਆਉਣ ਤਕ, ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਚਾਹੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਮਰਾਟ ਜਾਰਜ ਦੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ‘ਚ ਆਵੇ, ਪਰ ਉਸ ‘ਤੇ ਮੋਹਰ ‘ਜੈ ਹਿੰਦ’ ‘ਚ ਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ।

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *